باب سيُم : در شناخت نفس است و مراد ما از نفسْ آن گوهر لطيفى است كه از عالَم غيب است و اين بدن جسمانى را در حاجتهايى كه مىدارد خدمت مىفرمايد و اين بدن فرمانبردار او شده مانند مولايى كه خادمان را فرمانبُردار « 1 » خود ساخته باشد . و آن عبارت است از ذات آدمى و حقيقت آن كه علم به معلومات دارد و « 2 » او را در اين بدن لشكرهاى جسمانى هست كه اعضا باشد و لشكرهاى روحانى كه قوّتها باشد . خداى عزّ وجلّ در قرآن مجيد فرموده‌اند : « وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ » « 3 » يعنى در نفس شما « 4 » آيات بسيار « 5 » هست آيا نظر در آنها نمىكنيد تا بدانيد چه مقدار چيزهاى عجيب « 6 » در نفس آفريده شده . و حضرت پيغمبر ما « 7 » صلى الله عليه و آله فرمودند « 8 » : هركه « 9 » نفس خود را بشناسد به تحقيق كه « 10 » خدا را شناخته است « 11 » . و نيز فرمودند : شناساترين شما به نفس خود شناساترين شماست به خداى خود « 12 » - « 13 » . و اين گوهر غيبى را گاه است كه روح مىنامند از براى آنكه زندگى بدن موقوف بر آن است . و گاه است كه قلب مىنامند [ m . a 25 ] از آن راه كه در خاطرها مىگردد و هر وقتى جلوه مىنمايد . و عقل مىنامند از آن جهت كه كسب علوم مىكند . و متّصف مىشود به چيزهايى كه ادراك مىشود . و اين چهار اسم گاه مىباشد كه در غير اين

--> ( 1 ) . چنين در m به ضمّ باء . ( 2 ) . s a - و . ( 3 ) . ذاريات : 21 . ( 4 ) . m - شما . ( 5 ) . بسيار / s a بسيارى . ( 6 ) . a s - ى عجيب . ( 7 ) . a s - ما . ( 8 ) . فرمودند / s a فرموده‌اند . ( 9 ) . كه / a s كس . ( 10 ) . s a - كه . ( 11 ) . عوالي اللئالي 4 : 102 ح 149 . و با كمى اختلاف در مصباح الشريعة : 13 باب 5 . ( 12 ) . خود / s a عزّ وجلّ . ( 13 ) . روضة الواعظين : 20 .